İşin Mutfağından

20.03.2017 | Ayhan ARTAR

Yönetim-İşgücü İlişkilerinde Uzlaşma Noktası Katma Değer

Değerli Dostlar;

Milliyet Gazetesinde Düşünenleri Düşünceleri köşesinde yayınlanan 23 Temmuz 1991 tarihli yazımı sizler ile paylaşmak isterim. Haftalarca sıra bekleyen yazılar olmasına rağmen bu yazı iki hafta içinde hızlıca yayına alınmıştı. “Yönetim ve Çalışan İlişkilerinde Uzlaşma Noktası KATMA DEĞER” başlıklı yazı zamanında çok ilgi çekmişti. Hala güncelliğini koruyan yazı taraflara yol gösterici konumdadır. Bu yazının çalışan ve işveren temsilcilerini karşı karşıya getirdiğini vurgulayanlar da olmuştu. Bana göre ise tam tersi bir durum vardı. Aslında uzlaşma giden yolda her zaman geçerli olacak bir anahtar sunmaya çalışmıştım. Yirmi altı yıl sonra bir de siz okuyun bakalım; ne düşünecek ve neler söyleyeceksiniz!*

Kalkınma yönünde atılan adımların başarıya ulaşması için temel ilkelerden biri çalışma yaşamında ve endüstriyel ilişkilerdeki uzlaşmadır. Hem işveren hem de yönetim açısından bu uzlaşma noktası katma değer olarak görülmektedir. Bilindiği üzere katma değer, çalışanların ortak katkısı ile meydana getirilen bir değerdir. Katma değer kavramının daha iyi anlaşılması bakımından aşağıdaki bazı noktaların bilinmesinde fayda vardır;

  • Katma değeri oluşturanlar iş-gücü, finansman sağlayanlar ve yönetimdir.
  • Katma değer, satış hasılatından farklı olarak dışarıdan sağlanan malzeme ve hizmet giderlerinin satış hasılatından çıkartılmasıyla elde edilmektedir.

Katma değerin oluşmasında tüketici tercihleri de önemlidir. Tüketicinin tercihi oluşturulan değere ne ödenmesi gerektiğini belirlemektedir. Hiçbir şey ödemek istemezse hiçbir şey de oluşturulmamış olur. Katma Değerin İşlevleri İşletmede oluşturulan katma değerin bir kısmı maaşlar, ücretler, faiz giderleri, vergiler ve ortaklara dağıtılan kâr paylarıdır. Kalan kısmı ise yatırımlar, işletme sermayesi ve amortisman giderleri için ayrılır.

Katma değer özellikle insan gücü planlamasında, maliyet azaltılmasında, pazar payı ve kârlar konusunda yönetimi yönlendirecek temel bir araçtır. Katma değer analizi yapılarak işletme etkenliğini değerlendirmek mümkündür. Böylece yönetici maliyet azaltılması ve sermaye yoğunluğu konusunda karar verebilecektir. Ticari işletme için katma değer “değer oluşturma” ve “değerin dağıtılması” olarak iki konuyu gündeme getirir. Katma değer analizi ile üretim süreci içinde oluşturulan değerin, değeri oluşturanlar arasında nasıl dağıtılacağını görmek mümkündür. Katma değerin paylaşımı iş-gücü ödemeleri ve işletme başarısı arasındaki ilişkiyi göstermesi açısından yararlıdır. İş-gücü ile yönetim ilişkilerini geliştirebilecek kavram katma değerdir. Ayrıca bir işletme verimlilik denetimine veya tam-kapsamlı performans değerlendirmesine ihtiyaç duyarsa anahtar katma değer olmaktadır.

İş-gücü-Yönetim Arasındaki Uzlaşma Faktörü: Katma Değer Üretim, iş-gücü ve yönetimin ortak bir gayreti sonucunda elde edildiğinden iki taraf arasındaki iş birliği ve uyum; üretimdeki artış dolayısıyla kârlılıktaki artış ve sosyal barış açısından şarttır. İşletmelerde başarı, yönetim ve iş-gücünün katma değer kavramını algılamaları ile paralel gelişmektedir. Önemli olan yaşam standardını artıracak biçimde üretime katılanların refahını artırmaktır. İki tarafın da üretimde yan yana olmaları gerektiğini ve karşılıklı sorumluluklarını bilmeleri bu yönde önemli bir ortak bilinç oluşturacaktır. Yönetimin başarılı olması için iş-gücü ile iş birliği şarttır.

İyi işçiler olmaksızın mükemmel makineler bile kullanılmaz hale gelebilir. Yönetim, oluşturulan katma değeri iş-gücüne daha iyi maaş ve daha iyi sosyal yardımlar olarak paylaştırır. Kârların maksimize edilmesi için yönetimin iş-gücü maliyetlerini ve satın alınan malzeme maliyetlerini minimize etmesi gerekir. İşte bu nedenle işletme kârlılığı açısından paylaşım, iş-gücü ve yönetimi karşı karşıya getirmektedir. Oluşturulan katma değer açısından paylaşımda ise, her iki taraf arasında paylaştırılacak ekonomik payı artırmak ortak temel amaç olduğundan iş-gücü ve yönetim aynı tarafta bulunurlar. Bu yüzden işletmeler katma değer kavramını ve analizini temel kıstas olarak almalıdırlar. Ancak bu şekilde iş-gücü ve yönetim birbirleriyle iş birliği ihtiyacı bilincine varacaklardır. Yalnız iş-gücü ve yönetimde ortak bilinci oluşturmak kolay bir iş değildir. Bu iş için yıllara yayılacak tanıtım çalışmalarına, eğitim programlarına, küçük çalışma gruplarına, yayın faaliyetlerine, audio-visual desteklere ve model firma çalışmalarına ihtiyaç duyulacaktır. Ancak bu şekilde katma değerin iki taraf ilişkilerini geliştirebilecek önemli bir etken olduğu anlaşılabilecektir.

Sonuç;

Günümüz dünyasında katma değerin artırılması ortak bir amaç olarak alınırsa sosyal barışın ve ülke refahının artırılması yönünde önemli bir adım atılmış olacaktır. Ancak bundan sonra işletmeler katma değere dayalı karar destek sistemleri kullanabileceklerdir. Katma değerin ülkelerin birlikteliği ve huzuru açısından da önemli bir kavram olduğu unutulmamalıdır.

 

Saygılarımla,

Dr. Öğr. Üyesi Ayhan ARTAR
Milli Prodüktivite Merkezi Verimlilik Ölçme ve İzleme Bölüm Başkanlığı Uzman Yardımcısı ve Uzman; Milli Prodüktivite Merkezi Karadeniz Bölge Müdürü; 23 Temmuz 1997

Ayhan ARTAR, çalışma yaşamı boyunca kurumsal gelişim ve büyüme altında stratejik planlama ve kontrol, iş geliştirme ve basitleştirme, verimlilik ölçümü ve performans yönetimi, eğitim ve gelişim; maliyetlendirme ve fiyatlandırma uygulamaları konularında hizmet vermiştir.

Çalışma konularında basılmış uygulamalı eserleri ve makaleleri bulunmaktadır.